Vir melkboere het 2017 begin met ’n versigtige hoop: ná ’n moeilike tyd van droogte en swak winsgewendheid het verskeie aanwysers verbeter. Maar ’n beter markomgewing beteken nie vanself dat elke plaas winsgewend is nie. Die sentrale uitdaging was om die nuwe ruimte verstandig te benut—met aandag aan voer, produksie, syfers en mense. Die MPO se ekonomiese kommentaar en boerderygeleenthede van die jaar bied ’n praktiese raamwerk vir dié besluitneming.
Herstel het op beter verhoudings begin rus
Die druk van 2016 het ’n duidelike nalatenskap gelaat. Suid-Afrika se melkproduksie was in 2016 1,4% laer as in 2015, en droogte, lae melkpryse en hoë insetdruk het produsente se winsgewendheid geknou. Vroeë 2017-syfers het steeds ’n gemengde prentjie getoon: melkaankope in Februarie was 4,7% laer as in dieselfde maand die vorige jaar, maar wanneer die skrikkeljaareffek uitgeskakel is, was die daling 1,3%. Die eerste twee maande se aankope was aangepas 0,7% laer as in 2016.
Teenoor dié agterstand het toestande geleidelik gunstiger geword. In Mei het MPO-ekonoom dr. Koos Coetzee gesê die gemiddelde produsenteprys het sedert April 2016 met 9% gestyg, terwyl mieliepryse met 29% en sojapryse met 16% gedaal het. Hy het ’n melk-tot-voer-prysverhouding van 1:4 as nodig vir gelykbreek beskryf; met die graanprystendense het ’n verhouding van 1:6 waarskynlik gelyk. Dit het die vooruitsig vir groter winsgewendheid in 2017 verbeter, en Coetzee het verwag dat melkproduksie later in die jaar sou herstel en met sowat 2% groei.
Gebruik die voerverbetering versigtig
Laer graanpryse kan marges verbeter en produksiegroei aanmoedig, maar die raad was nie om bloot meer te produseer nie. Coetzee het boere aangemoedig om die beter toestande “verantwoordelik te geniet”. Die vroeëre vooruitsig was dat produksiegroei eers ná die winter sou versnel wanneer laer graanpryse hul volle uitwerking het. Dit vra dat boere die verhouding tussen melkinkomste en voerkoste deurlopend dophou, eerder as om op ’n gunstige tendens alleen staat te maak.
Die impak van weer en voerbeskikbaarheid het ook verskil volgens streek en tyd. Aan die begin van 2017 het beter ruvoertoestande en ’n matige daling in mieliepryse gehelp om die melk-tot-voer-verhouding te verbeter. Tog het water steeds ’n beperking in besproeiingsgebiede gebly, en droogte in dele van die Oos- en Wes-Kaap kon toekomstige melkaankope beïnvloed. Die MPO het gewaarsku dat die uitstel van verwagte produsenteprysverhogings produksie tydens die winter kon benadeel, omdat voerpryse nog nie genoeg gedaal het om alle produsente winsgewend te maak nie.
Laat die syfers jou besluite toets
’n Praktiese les uit die Wes-Kaapse boeredae was om nie net verslae of grafieke te aanvaar nie, maar om die plaas se eie data te ondersoek. Aidan Bomford het produsente aangeraai om alle ingediende syfers na te gaan, grafieke te ontleed en self berekeninge te maak, met besondere aandag aan die grootste uitgawes. Dié werk help ’n boer onderskei tussen ’n werklike verbetering en ’n verandering wat net deur vergelykings, seisoenale patrone of ’n ander aantal dae veroorsaak word.
Die Februarie-produksiesyfers illustreer hoekom datakontekst noodsaaklik is: die ongekorrigeerde afname van 4,7% het ná aanpassing vir die skrikkeljaar tot 1,3% gekrimp. Januarie se roumelkaanbod het daarenteen 3,2% hoër as ’n jaar tevore gestaan, iets wat volgens die MPO saamgehang het met beter klimaat, ruvoer en ’n dalende mielieprys. Maand-tot-maand- of jaar-tot-jaar-syfers moet dus saam met weer, kalenderdae en insetkoste gelees word.
Bestuur ook risiko en mense
Gunstiger pryse neem nie die behoefte aan risikobestuur weg nie. By die Wes-Kaapse boeredae het Daneel Rossouw van Nedbank beklemtoon dat in ’n vinnig veranderende wêreld die versuim om risiko’s te loop die enigste strategie is wat gewaarborg is om te misluk. Die praktiese boodskap is nie om roekeloos te wees nie, maar om risiko’s te identifiseer, te beoordeel en doelbewus te bestuur.
Menseverhoudings vorm deel van dieselfde bestuurswerk. ’n Aanbieding deur Umlozi HRM en Labour Relations Consultants het beklemtoon dat boere en plaaswerkers gedeelde aanspreeklikheid en verantwoordelikheid vir gestelde doelwitte moet aanvaar. Vertroue moet gebou word deur wedersydse respek, betroubaarheid en ’n mate van nabyheid. ’n Behoorlike induksie vir nuwe werknemers, doeltreffende kommunikasie en respek vir diversiteit en kultuur is aangegee as kernstappe om wantroue te voorkom.
Die MPO se 2017-boerderydae het ook praktiese demonstrasies, silage-advies en gesprekke oor familie-ondernemings aangebied. Meer as 70 boere en verskaffers het die Silage Day in Lindley bygewoon, waar Richardt Venter wenke oor kuilvoer gedeel het en André Diedericks oor familieondernemings gepraat het. Sulke geleenthede bied boere ’n manier om kennis uit te ruil en bestuurskeuses aan die praktyk te toets.
Maak herstel ’n bestuursuitkoms
Die tekens van 2017 was bemoedigend, maar broos: laer graanpryse kon winsmarges ondersteun en produksie ná die winter stimuleer, terwyl droogte, waterbeskikbaarheid, markdruk en vertraagde produsenteprysverhogings steeds ’n rol gespeel het. ’n Verstandige plan kombineer dus kostemonitering en eie data-ontleding met noukeurige voerbeplanning, risiko-oordeel en goeie arbeidsverhoudings. Die doel is nie net om ’n goeie jaar te benut nie, maar om ’n plaas se vermoë om moeiliker toestande te deurstaan te versterk.
Sleutelpunte
- Beoordeel melkinkomste teen voerpryse; in 2017 het die verwagte melk-tot-voer-verhouding van 1:6 die gelykbreekverhouding van 1:4 gunstiger gemaak.
- Kontroleer plaasdata self en plaas produksiesyfers in konteks, insluitend kalenderdae, weer en insetkoste.
- Gebruik laer graanpryse versigtig en erken dat droogte, waterbeskikbaarheid en produsentepryse steeds risiko’s inhou.
- Bou goeie arbeidsverhoudings deur induksie, kommunikasie, wedersydse respek en gedeelde verantwoordelikheid.